Σοκ στη Δύση - Ο πόλεμος στο Ιράν αποκάλυψε την κατάρρευση της παγκόσμιας τάξης - Η Ευρώπη εκπέμπει SOS

Η Giorgia Meloni κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξετάσει την αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων σε περίπτωση κλιμάκωσης της κρίσης στο Ιράν, αντανακλώντας την αυξανόμενη ανησυχία ότι η γεωπολιτική αστάθεια απειλεί πλέον άμεσα την οικονομική σταθερότητα της Ευρώπης.
Την ίδια στιγμή, η σύγκρουση αναδεικνύει μια βαθύτερη πραγματικότητα: την αποδυνάμωση της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης που βασίστηκε σε κανόνες και θεσμούς, σημειώνει το Reuters.

Κρίση της διεθνούς τάξης κανόνων

Ο πόλεμος ανέδειξε τα όρια της πολυμερούς συνεργασίας, καθώς οι μεγάλες δυνάμεις ενεργούν ολοένα και πιο μονομερώς. Το σύστημα που οικοδομήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για την αποτροπή τέτοιων κρίσεων μέσω συλλογικής ασφάλειας και διεθνούς δικαίου φαίνεται να χάνει την αποτελεσματικότητά του.
Αντί για συντονισμένη δράση μέσω θεσμών, τα κράτη στρέφονται όλο και περισσότερο στη στρατιωτική ισχύ και στις στρατηγικές συμμαχίες, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη λειτουργικότητα του ίδιου του συστήματος.

Παράλυση του ΟΗΕ

Η σύγκρουση στο Ιράν αποκάλυψε τις βαθιές αδυναμίες του ΟΗΕ, ιδίως του Συμβουλίου Ασφαλείας. Παρά τον ρόλο του ως βασικού εγγυητή της διεθνούς ειρήνης, το όργανο αυτό έχει ουσιαστικά παραλύσει λόγω των αντικρουόμενων συμφερόντων των μόνιμων μελών.
Η χρήση του δικαιώματος βέτο και οι επιλεκτικές πολιτικές ευθυγραμμίσεις εμπόδισαν μια ενιαία απάντηση. Ακόμη και η τελική απόφαση περιορίστηκε στην καταδίκη του Ιράν, χωρίς να λαμβάνει υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο, ενισχύοντας την εικόνα διπλών προτύπων και υπονομεύοντας την αξιοπιστία του οργανισμού.

Περιθωριοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Παρά το οικονομικό της βάρος και τη διπλωματική της παράδοση, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο των εξελίξεων.
Η προσήλωσή της στη «ήπια ισχύ» και τη διπλωματία περιορίζει την ικανότητά της να ανταποκριθεί σε μια κρίση που καθορίζεται από στρατιωτική ισχύ. Ταυτόχρονα, οι εσωτερικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών αποδυναμώνουν τη συνοχή της.
Ορισμένες χώρες στηρίζουν τις ενέργειες των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ενώ άλλες ζητούν αυτοσυγκράτηση, εμποδίζοντας τη διαμόρφωση ενιαίας ευρωπαϊκής γραμμής.
Επιπλέον, η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ στον τομέα της ασφάλειας περιορίζει την στρατηγική της αυτονομία και τη δυνατότητα ανεξάρτητης στάσης.

Οικονομικό σοκ και πολιτικές αντιδράσεις

Η πρόταση της Meloni για χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων αντικατοπτρίζει τις οικονομικές συνέπειες της κρίσης. Η άνοδος των τιμών ενέργειας, η αστάθεια στις αγορές και η γενικευμένη αβεβαιότητα επηρεάζουν ήδη τις προβλέψεις ανάπτυξης.
Το Σύμφωνο Σταθερότητας, που περιορίζει τα δημοσιονομικά ελλείμματα, ενδέχεται να δυσκολέψει την αντίδραση των κρατών. Η αναστολή του θα επέτρεπε αυξημένες δαπάνες για την απορρόφηση των κραδασμών, όπως συνέβη και στην πανδημία.

Δομικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής ισχύος

Η περιορισμένη επιρροή της ΕΕ δεν οφείλεται μόνο στις διαφωνίες, αλλά και σε βαθύτερα προβλήματα:

Έλλειψη ενιαίας εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής
Εξάρτηση από την αμερικανική ασφάλεια
Διστακτικότητα στη χρήση ισχύος
Πίστη στη διαχρονική σταθερότητα της διατλαντικής σχέσης

Οι παράγοντες αυτοί οδηγούν σε μια μορφή στρατηγικής αδράνειας, ακόμη και όταν διακυβεύονται άμεσα ευρωπαϊκά συμφέροντα.

Νέα πραγματικότητα στη διεθνή διακυβέρνηση

Ο πόλεμος στο Ιράν υποδηλώνει μια ευρύτερη μετατόπιση:

Οι πολυμερείς θεσμοί χάνουν επιρροή
Η ισχύς ασκείται μέσω μονομερών ενεργειών ή συμμαχιών
Οι διεθνείς κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά

Δεν πρόκειται απαραίτητα για το τέλος της διεθνούς τάξης, αλλά για τη μετάβαση σε ένα πιο κατακερματισμένο και ανταγωνιστικό σύστημα.

Μπορεί να ανακάμψει το σύστημα;

Παρά τις αδυναμίες, τόσο ο ΟΗΕ όσο και η ΕΕ διαθέτουν ακόμη θεσμικά εργαλεία και πόρους. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη μηχανισμών, αλλά η απουσία πολιτικής βούλησης.
Για την ΕΕ, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας. Για τον ΟΗΕ, μεγαλύτερη αξιοποίηση εναλλακτικών διαδικασιών όταν το Συμβούλιο Ασφαλείας παραλύει.

www.bankingnews.gr